احادیث و سخنان

دست خط إمام رضا بر عهدنامه ولایتعهدی

إمام رضاعلیه السلام در دست نوشته خویش بر سند ولایتعهدی ، مواضع خود را نسبت به پذیرش این منصب اعلام می کند . از آن جا که متن این سند از سوی مأمون تنظیم شده بود ، قبل از هر گونه اظهار نظری درباره دست نوشته حضرت باید به شرایط زمانی و موقعیتی که امام علیه السلام در آن قرار گرفته بود توجه کنیم ، در چنان شرایطی است که می توان با ارزش واقعی و مفاد دست نوشته حضرت رضاعلیه السلام پی برد ، بخصوص زمانی که قرار بود این سند در سراسر قلمرو حکومت عباسی منتشر شود .
امام علیه السلام در پشت عهدنامه اولین سطر را با این عنوان آغاز می کند : « ستایش مخصوص خداوندی است که آنچه بخواهد انجام می دهد . » و می افزاید : « او از ( مناقب آل أبی طالب ( چاپ نجف ) ، ۳/۳علیه السلام ۴ . )
خیانتهای چشم و آنچه در دلهاست آگاه است و درود بر محمّدصلی الله علیه واله و خاندان پاکش » . اشاره به آگاهی خداوند از خیانتهای آشکار و پنهان در مقدمه کلام ، و نیز درود بر پیامبرصلی الله علیه واله و خاندانش که در واقع شهادت به حقّانیّت آل علی علیه السلام است در آن زمان پراهمیت بود و این اقدام هیچ گاه در مجالس و اسناد رسمی آن زمان معمول نبود . حضرت با عبارت « امیر المؤمنین ( مأمون ) حق ما را که دیگران نشناختند شناخت . » اثبات حقانیت خاندنش را
کامل می کند . این عبارت اخیر گرچه در ( همان ، ۴/۳علیه السلام ۴ . )
ظاهر ، ستایش مأمون است زیرا که به « حقانیت خاندانش » آگاهی یافته ، اما در حقیقت نکوهش آنانی است که حق خاندانش را ضایع کردند ، و منظور از « دیگران » در کلام حضرت و یا به تعبیر بهتر « حق ناشناسان » ، پدران و خاندان مأمون است که به حقانیّت اهل بیت آگاهی نیافتند و رهبری و امامت مسلمانان را که حق آنها بود غضب کردند .
إمام در عهدنامه ولایتعهدی می نویسد : « مأمون ولایتعهدی و خلافت را در اختیار من قرار داد ، تا اگر بعد از او زنده ماندم این منصب از آن من باشد . » و ( همان . )
سپس به دنبال آن می افزاید : « هر کس پیمانی را بشکند و عهدی را نقص کند احترام خود را از بین برده و موقعیت خود را از دست داده است ، زیرا چنین شخصی بر إمام خود ستم روا داشته و حرمت اسلام را مورد تجاوز قرار داده و به همین روش در گذشته عمل شده . . . » نقض پیمان و پیمان شکنی بعد از عبارت « مأمون خلافت را ( مناقب ، ۴/۳علیه السلام ۴ . )
در اختیار من قرار داده » عبارت « اگر بعد از او زنده بمانم » را پررنگ و معنی دارتر می کند .
شیخ صدوق می نویسد : إمام در مجلس ولایتعهدی در ادامه فرمود : « . . . پیشینیان عهد امیر المؤمنین علیّ
بن أبی طالب علیه السلام را نقض کردند و آن جناب صبر کرد و بعد از آن اعتراض فرمود بر کسانی که این گونه اعمال شنیع مرتکب شدند . . . » و سپس حضرت رضاعلیه السلام فرمود : « نمی دانم نسبت به من چگونه رفتار کنند و نسبت به شما ( شیعیان ) چه نوع عمل شود . »
( عیون اخبار الرضاعلیه السلام ، ۲/صلی الله علیه واله ۳۸ . )
عطاردی نیز می گوید : إمام علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام در پایان دستخط خود می افزاید : « در صورتی که جفر و جامعه برخلاف این کار ( ولایتعهدی ) حکم می کنند و نمی دانم بر سر من چه خواهد آمد و بر شما چه خواهد گذشت . . . » .
( اخبار و آثار إمام رضاعلیه السلام ، ص ۴صلی الله علیه واله ۱ . )
این عبارت اخیر علاوه بر گویا بودن کراهت إمام از پذیرش ولایتعهدی بیانگر نگرانی آن حضرت از سرنوشت خود و امت و نیز خطراتی که آنها را ممکن است در آینده تهدید کند می باشد که خود گواه روشنی است بر ماهیت ولایتعهدی .
علاوه بر ماجرای پذیرش ولایتعهدی إمام علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام وقایع دیگری نیز در مرو روی داد که از یک سو متأثر از ماجرای ولایتعهدی و از سوی دیگر روشنگر ماهیت آن است . این حوادث عبارتند از ماجرای دعای باران ، برپایی نماز عید و سلسله بحث و جدلهایی که در مجلس مأمون و مسجد جامع مرو روی داده است .
برگرفته از کتاب دانستنی های امام رضا علیه السلام دانستنی های رضوی۲

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *