حوادث، وقایع، هجرت

شرق رزم گاه ادیان مانویان

مانی فرزند یکی از نجبای عهد اشکانی ، موسوم به فاتک ( پَتِگ ) بود که همزمان با جلوس شاهپور اوّل ساسانی در ۲۴۲ میلادی ، دین خود را بر مردم عرضه داشت . مذهب او اختلاطی عجیب از دین زرتشتی ، مسیحیّت ، و بودایی بود . شاهپور اوّل در تلاش برای ایجاد وحدت دینی در ایران ، به مانی میدان داد ، لیکن این امر با مخالفت بسیار شدید موبدانِ سنّتگرای زرتشتی مواجه شده و منجر به قتل و آزار مانویان گردید . این گونه بود که بقایای مانویان رو به جانب شرق نهادند و لذا حضور پیروان این کیش ، در نواحی شمال خراسان از آسیای مرکزی ( تا حدود چین ) ، به واقعه سرکوبی آنها در اوایل دوران ساسانی باز می گردد .
با انقراض دولت ساسانیان به دست عربان مسلمان ، عده کثیری از پیروان مانی از گریزگاههای خود در آسیای مرکزی دو مرتبه به بین النهرین مراجعت کردند ، ولی باز در اثر تعقیبِ سختی که تحت خلافت المهدی ( ۱۵۸ ۱۶۹ هجری ) همراه با دستگاه احتساب و تجسس عقاید و بر پا نمودن محاکمه زنادقه به وقوع پیوست ، ناگزیر شدند که بار دیگر به آسیای مرکزی مهاجرت کنند که در آن جا ، در تحت حمایت بعضی از دولتهابه خصوص دولت ترکان اُیغوری پشتیبان نیرومندی یافتند . هم چنین اندکی پیش از عزیمت امام رضا علیه السلام به خراسان و به دنبال اخراج مانویان از بین النهرین ، قیامی از سوی همکیشان آنان در گرگان ( سال
۱۸۰ هجری ) به وقوع پیوست که نشان از قوّت و قدرت آنان در انتهای قرن دومو حتی قرن سومهجری دارد . علاوه بر اینها ، رساله زرتشتی “ماتیکان گجستک ابالیش” شاهد متقنی بر حضور مانویان در دربار مأمون و مناظره آنان با موبدانو شاید پیروان سایر ادیاناست . در این رساله ، شرح مناظره “آذر فرنبغ ، پسر فرخ زادان” با یک مانوی موسوم به ابالیش درج شده که در پایان به سرافکندگی و طردش مرد مانوی می انجامد . تاریخ نگارش این رساله را در حدود سالهای ۱۹۸ تا ۲۱۸ هجری ( ترجیحاً ۲۰۲ هجری و منطبق بر دوران ولایتعهدی امام رضا علیه السلام ) دانسته اند . نکته جالب این که گزارشی از این منظره در کتاب بیان الادیان ، اثر ابوالمعامی محمدبن عبیدالله وجود دارد که در خلال آن ، سخنانی از مأمون در احتجاج با مرد مانوی نقل شده است .
کیش مانی از جهتی دیگر هم در تاریخ اسلام و به ویژه قرون اولیّه آن حائز اهمیّت بوده و آن جنبش فکری زنادقه است . امروزه تقریباً تردیدی بر جا نمانده که واژه زندیق ، شکل معرب شده زندیک است که مراد از آن همین مانویان بوده اند که قابل به تأویل زند ( شرح اوستا ) گشته بودند . موبدان متعصّب ساسانی ، مانویان وگاه مزدکیان را زندیک می نامیدند . این واژه در دوران اسلامی علاوه بر مانویان ، به منکران خدا و دهری ها هم اطلاق شد . در روایات از مناظره این زندیقان با امام رضا علیه السلام هم یاد شده است .
برگرفته از کتاب دانستنی های امام رضا علیه السلام دانستنی های رضوی۲

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *