حوادث، وقایع، هجرت

شرق رزم گاه ادیان مزدکیان

مزدک
در اوایل دوران پادشاهی ِ کواذ ( قباد ) پدر انوشیروان ساسانی ظهور کرد . گفته اند که او در اصل یک مانوی مذهب به نام “بوندوس” بود که تفسیری جدید از مانویت و زرتشتی گری را ارایه کرد . تعالیم او را مبتنی بر اشتراک در اموال ، اباحه گری و نفی سلطه اشراف دانسته اند و آنها را بازتابی از دوران محنت آلودِ توده های مردم پس از شکست سنگین ایران از هیاطله ، گفته اند . قباد ساسانی در تلاش برای در هم شکستن قدرت فائقه اشراف بر دربار ، به مزدک میدان داد ، لیکن این کار منجر به خلعش موقّتی او از سلطنت گشت . در دوران انوشیروان ، تیغ در میان مزدکیان نهاده شد و جنبش اینان با سرکوب خونباری مواجه گشت . با این اوصاف ، اندیشه های مزدکی از میان نرفتند و شواهدی در دست است که نشانگر حضورِ مزدکیان در ایران ، آن هم تا قرنها پس از اسلام ، و به ویژه در نواحی شمال شرق خراسان است . در واقع ، طی ِ قرن چهارم هجری ، پیروان این فرقه هنوز در نزدیکی ری و در آغاز قرن ششم هجری نیز در نواحی شرقی خراسان هم چون کش و نخشب و نیز دهاتی چند در حومه بخارا ، می زیستند .
اگر چه مزدکیان در دوره اسلامی جنبش و قیام خطرناکی به وجود نیاورند ، لیکن آرا و باورهای مزدکی ، الهام بخش شورش فرقه های متعددی شد و می توان گفت که از اوسط قرن هشتم هجری ، ” مزدکی گری ” به
صورت وزنه ای سیاسی در ایران قد علم کرده بود . مشهورترین حرکتهای مرتبط با باورهای مزدکی ، قیام “سنباد نیشابوری ” در دوران خلافت منصور و “خرمدینان” در ۱۹۲ هجری است . “سنباد” نخست در زمره پیروان ابومسلم بود و پس از قتل وی مدعی زنده بودنش گشت و گفت که ابومسلم به صورت کبوتری سفید در آمده و با مزدک و مهدی در حصاری از مس نشسته است . آشکار است که این ادّعاهای سنباد برای جذب توأمانِ شیعیان ، هواداران ابومسلم و نیز مزدکیان طرّاحی شده بود و به هر حال نشانی از حضور مؤثر مزدکیان در خراسان ، و کوشش حساب شده “سنباد” برای بهره گیری از آنان است . درباره خرمدینان و رهبر آنان “پاپک” نیز مکتوبات فراوانی وجود دارند که جملگی نشان از تداوم برخی از باورهای مزدکی در ابتدای قرن سوم هجری دارند . نکته بسیار مهمّی که درین جا باید به آن اشاره کرد ، دلایل اوج گیری باورهای مزدکی در سرآغاز دوران عباسیان است . مهم ترین عامل این امر را باید در منشِ استثنایی ِ ابومسلم دید که با سیاستمداری و حتّی تلوّن مزاجی ، همه دشمنان امویاناز جمله زرتشتیان و مزدکیانرا بر گردِ خود ، متّفق ساخت و به خاطر منافع عباسیان ، حتی با مرتدان و مشرکان هم نوایی نشان داد؛ در نتیجه برای مزدکیان این امکان فراهم آمد که برای نخستین بارپس از سرکوبی شان توسط انوشیروانزندگی مخفی را ترک گویند و باورهای شان در میان مردم منتشر کنند .
برگرفته از کتاب دانستنی های امام رضا علیه السلام دانستنی های رضوی۲

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *