حوادث، وقایع، هجرت

مسیر حرکت امام رضا(ع)

در ابتدای راه اهواز به شیراز یعنی پل اربق ( اربک ) که برابر نقل ابن حوقل در صوره الأرض از آن جا راهی به سمت سوق سنبیل است راه را ادامه می دهیم . ( صوره الأرض ، ص ۳۰ . )
جیهانی این مکان را اولین منزلگاه نام می برد و بعد از آن به مسافت شش فرسخ به سمت ارجان از منزلگاه بعدی که همان ارجان است یاد می کند . اما سایر منابع ، ( إشکال العالم ، ص علیه السلام ۱۰ . )
از جمله ابن رسته ، « ازم » را به عنوان اولین منزل آورده اند . و ابن
بلخی ( الاعلاق النفیسه ، ص ۲۲۱ . )
« بوستانک » و قدامه بن جعفر ، « جویرول » را ذکر می کنند . منازل موجود در ( فارسنامه ، ص ۲۳۱ . )
( کتاب الخراج ، ص صلی الله علیه واله ۲ . )
مسیر راه اهواز تا ارجان در نوشته های جغرافیدانان با تفاوتهایی ذکر شده است . قدامه بن جعفر بیش از دیگران این منازل را بر شمرده به طوری که از اهواز تا ارجان برابر شرح او چهارده منزل فاصله است . ابن رسته در شرح راههای مختلفی که ( الاعلاق النفیسه ، ص ۲۲۱ . )
ذکر می کند منازل اهواز تا ارجان را بین چهار تا شش منزل نام می برد . و ابن بلخی ، تنها یک منزل ذکر می کند .
( فارسنامه ، ص ۲۳۱ . )
منابعی که به ذکر راههای باستانی پرداخته اند نیز بیش از یک مرحله ذکر نکرده اند . در مجموع منازل مشترکی که جغرافیدانان از اهواز تا ارجان نام برده اند :
ازم ، رامهرمز ، زط ، وادی الملح و دهلیزان است . از ارجان به شیراز ، منازل با شرح بیشتری آمده است و به نظر می آید این راه بیش از سایر راههای فارس مورد توجه جغرافیدانان بوده به طوری که لسترنج می گوید : راهی که از شیراز به سمت شمال باختری به ارجان و خوزستان می رفت ، بیش از همه راههای دیگر در کتابهای جغرافیایی شرح داده شده و درباره آن حداقل هشت شرح جداگانه به ما رسیده ، هر چند که
در ذکر پاره ای از منزلگاههای آن راه بین کتابهای مراجع اختلاف نظر است . آخرین وصفی که از این راه شده در کتاب ظفرنامه شرف الدین علی یزدی است که مسیر امیر تیمور را در سال ۵۹علیه السلام از اهواز به شیراز از راه بهبهان نقل می کند .
( جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی ، ص ۳۱۹؛ ظفرنامه ، ۱۱۴/۱ به بعد . )
در شهر ارجان قدیم آن چنان که یاقوت حموی و دیگران ذکر کرده اند قدمگاهی است موسوم به قدمگاه إمام رضاعلیه السلام وجود این قدمگاه در این مکان مسیر إمام ( مرآت البلدان ، ۸/۱صلی الله علیه واله ۳ . )
علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام را از پل اربق ( اربک ) به ارجان روشن می کند .
قدمگاه بعدی که در منابع تاریخ محلی به تناوب از آن یاد شده شهر ابرقوه و یا ابرکوه است که در منتهی إلیه جاده شمالی شیراز به شهرهای یزد و خراسان است . اگر مسیر متداولی که در منابع جغرافیایی آمده ، همان مسیری باشد که حضرت رضاعلیه السلام پیموده در این صورت حضرت از ارجان به سمت شیراز و از آن جا به سمت دروازه اصطخر که راهی است به سوی خراسان که در پاره ای منابع از جمله الاعلاق النفیسه إشکال العالم و مسالک الممالک نیز به همین نام ( راه خراسان ) ( الاعلاق النفیسه ، ص ۲۲۱ . )
( إشکال العالم ، ص ۱۱۸ . )
( مسالک الممالک ، ص ۱۱۵ . )
مشهور است ، عبور فرموده و به ابرقوه رسیده اند .
در راه ارجان تا شیراز چند منزلگاه معروف است که غالب منابع از آن یاد کرده اند ، بندق ( بندک ) ، خان حمّاد ، نوبندگان ، ( بوبنجان ) ، ( کتاب الخراج ، ص علیه السلام ۲ . )
( الاعلاق النفیسه ، ص ۲۲۲؛ إشکال العالم ، ص علیه السلام ۲ . )
( کتاب الخراج ، ص ۲۸؛ الاعلاق النفیسه ، ص ۲۲۲؛ إشکال العالم ، ص ۲۸ . )
( فارسنامه ، ص ۲۳۱؛ الاعلاق النفیسه ، ص ۲۲۲ . )
( کتاب الخراج ، ص ۲۷ . )
کرکان ، ( جرجان ) ، خراره ، خلان ، خلار ، و جویم ( گویم ) .
( همان . )
ابن بلخی ، مسیر راه را از دوراهیی که ارجان را به شیراز متّصل می کند توأماً نام برده ، این دو راه که از ارجان ( بهبهان ) به موازات هم تا حوإلی شیراز امتداد دارد ، دو جاده قدیمی است که در منابع اولیه به طور جداگانه ذکر آنها آمده است ، این دو راه امروزه به راه شیراز ، اردکان ( یاسوج ) و شیراز ، بهبهان معروفند « فرزک » ، « حبس » ، « صاهه » ، « کشن » در مسیر راه اخیر و « خلار » ، « جویم » و . . . در مسیر راه دوم قرار دارند . همچنان که گفته شد در میانه این راه ، راهی قدیمی معروف به جاده شاهی وجود داشته که بدون رفتن به شیراز مستقیماً به سمت اصطخر منتهی می شده
است . باید در نظر داشت که این راه در زمان ایران باستان و قبل از پیدایش شهر شیراز مورد استفاده بوده است ، بنابراین با توجه به احداث این شهر در سنه ( ابن بلخی ، فارسنامه ، ص ۱۳۲ . )
۴علیه السلام ه’ ق و از رونق افتادن شهر اصطخر احتمالاً این راه در سال ۲۰۰ هجری چندان رونق سابق خود را نداشته ، با این همه در منابع و تواریخ محلی شیراز و همچنین سایر منابع هیچ گونه گزارشی از ورود و یا توقف حضرت رضاعلیه السلام ثبت نشده است . منابع تاریخی تنها اطلاع می دهند که حضرت رضاعلیه السلام از اهواز و از طریق فارس ( نه شیراز ) به سمت خراسان رفتند و در این باره به طور مفصّل در جای خود سخن خواهیم گفت .
برگرفته از کتاب دانستنی های امام رضا علیه السلام دانستنی های رضوی۲

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *